Ο νους αποτελεί ίσως το πιο πολύτιμο στοιχείο που διαθέτει το ανθρώπινο σώμα, όντας ο υπεύθυνος για τις βασικές λειτουργίες του σώματός μας. Πέραν όμως από αυτή του την ιδιότητα, ο νους είναι ο χώρος που φιλοξενεί τις μνήμες και τα τραύματά μας, καθιστώντας τον επίσης υπεύθυνο για τις επιλογές, τις αντιδράσεις και κατ’ επέκτασιν την προσωπικότητά μας.
Προκειμένου εμείς να κατανοήσουμε τα βαθιά του μυστικά και να αποκτήσουμε έλεγχο στις αποφάσεις και αντιδράσεις μας, χρειάζεται να κατανοήσουμε τα τρία επίπεδα του νου μας: το συνειδητό, υποσυνείδητο και ασυνείδητο.
Τι είναι το συνειδητό, το υποσυνείδητο και το ασυνείδητο;
Συνειδητό είναι το επίπεδο του νου με το οποίο αναλύουμε, κρίνουμε και επικοινωνούμε. Αφορά σκέψεις ή συναισθήματα που μπορούμε να ονοματίσουμε στο εδώ και τώρα.
Το υποσυνείδητο βρίσκεται κάτω από την άμεση επίγνωση αλλά επηρεάζει τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά μας. Περιέχει πεποιθήσεις, μοτίβα συμπεριφοράς και εσωτερικούς διαλόγους που λειτουργούν μέσω συσχετισμών, συναισθηματικού φορτίου και επανάληψης.
Το ασυνείδητο είναι το βαθύτερο επίπεδο του νου και περιλαμβάνει σκέψεις και συναισθήματα τα οποία αν και δεν είναι άμεσα προσβάσιμα, ασκούν ισχυρή επίδραση στις επιλογές και την ψυχική μας υγεία. Περιέχει απωθημένα, τραύματα, ένστικτα και εσωτερικές συγκρούσεις τα οποία τα οποία παραμένουν εκτός συνειδητότητας επειδή θεωρούνται επώδυνα ή μη αποδεκτά κοινωνικά.
Πώς αλληλεπιδρούν μεταξύ τους τα τρία επίπεδα του νου;
Το συνειδητό συχνά πιστεύει πως έχει τον έλεγχο, όμως στην πράξη επηρεάζεται έντονα από το υποσυνείδητο, το οποίο εκτελεί και επαναλαμβάνει ό,τι έχει μάθει, ακόμη κι αν αυτό δεν μας εξυπηρετεί πλέον. Το ασυνείδητο τροφοδοτεί το υποσυνείδητο με υλικό που διαμορφώνει πεποιθήσεις και αυτόματες αντιδράσεις, μέρος του οποίου φτάνει στο συνειδητό με τη μορφή σκέψεων, συναισθημάτων ή παρορμήσεων. Έτσι το υποσυνείδητο λειτουργεί συχνά ως γέφυρα μεταξύ τους.
Πως εκδηλώνεται το κάθε επίπεδο;
Το συνειδητό εκδηλώνεται μέσω σκέψεων , εσωτερικού διαλόγου και συναισθημάτων που μπορούμε να αναγνωρίσουμε και να ονομάσουμε, με έντονη επίγνωση του “εδώ και τώρα”, ενώ το υποσυνείδητο εμφανίζεται μέσα από αυτόματες αντιδράσεις και συνήθειες, επαναλαμβανόμενα μοτίβα συμπεριφοράς και συναισθηματικές αντιδράσεις, που συχνά είναι δυσανάλογες με το ερέθισμα. Από την άλλη, το ασυνείδητο, που αποτελεί το βαθύτερο επίπεδο του νου, εκφράζεται μέσω ονείρων, ανεξήγητων φόβων και συναισθημάτων, “παραδρομών λόγου”, σωματικών συμπτωμάτων χωρίς οργανική εξήγηση, καθώς και μέσω δημιουργικής έκφρασης, όπως η τέχνη, η μουσική και η γραφή.
Πώς τα τραύματά μας διαμορφώνουν το συνειδητό, υποσυνείδητο και ασυνείδητο;
Στο συνειδητό, τα τραύματα επηρεάζουν τον τρόπο που ερμηνεύουμε την πραγματικότητα. Λόγω τραυματικών εμπειριών ενισχύονται οι μηχανισμοί άμυνας και συχνά παίρνουμε αποφάσεις που βασίζονται στην αποφυγή άγχους ή φόβου. Συνήθειες άμυνας δημιουργούνται και στο υποσυνείδητο όπου τα τραύματα αποθηκεύονται ως συναισθηματικές μνήμες που μετατρέπονται σε πεποιθήσεις και ενεργοποιούν αντιδράσεις χωρίς συνειδητή σκέψη. Στο πιο βαθύ μας επίπεδο, στο ασυνείδητο, καταχωρούνται τα τραύματα που θεωρούνται υπερβολικά επώδυνα. Αυτά επηρεάζουν έλξεις, φόβους και σχέσεις, και όσο παραμένουν ανεπεξέργαστα, καθοδηγούν έμμεσα τη συμπεριφορά μας.
Πώς μπορούμε να αποκτήσουμε πρόσβαση στο υποσυνείδητο και το ασυνείδητο;
Βασικό εργαλείο για την κατανόηση του υποσυνείδητού μας αποτελεί η καθημερινή αυτοπαρατήρηση και καταγραφή σκέψεων ή συναισθημάτων, καθώς φέρνει στην επιφάνεια μοτίβα και πεποιθήσεις. Έτσι, μπορούμε να αλλάξουμε συνήθειες, επανεκπαιδεύοντας το υποσυνείδητο και κατανοώντας πώς επηρεάζει τις επιλογές μας. Στο ασυνείδητο, η παρατήρηση των ονείρων και η αποκωδικοποίησή τους, είναι καθοριστική, καθώς και ο διαλογισμό, αφού μας επιτρέπουν την ανάδυση ασυνείδητων συναισθημάτων χωρίς κρίση. Φυσικά και η ψυχοθεραπεία προσφέρει επίσης ένα ασφαλές πλαίσιο για την αποκάλυψη και επεξεργασία βαθύτερου υλικού.
Η κατανόηση και η σύνδεση με το συνειδητό, το υποσυνείδητο και το ασυνείδητο μας δίνει τη δυνατότητα να ζούμε πιο συνειδητά, να διαχειριζόμαστε τα συναισθήματα και τις αντιδράσεις μας, και να ενισχύουμε τη δημιουργική μας ενέργεια και τις σχέσεις μας. Μέσα από παρατήρηση, πρακτική και επίγνωση, μπορούμε να φέρουμε περισσότερη ισορροπία, αρμονία και αυτογνωσία στη ζωή μας.
Για περισσότερα άρθρα, μπορείτε να διαβάσετε στο Blog | TEDxUniversityofMacedonia
