Ο χρόνος ως δεσμός
Ο χρόνος συνήθως μας χωρίζει. Όμως στη σχέση παππούδων και εγγονιών γίνεται η «κόλλα», όντας αναπόφευκτος και απόλυτα σημαντικός. Αυτή η σχέση που πλάθεται πάνω στο χρόνο, χρειάζεται συμβιβασμούς, υπομονή και πολλές υποχωρήσεις. Ωστόσο, η μοναδικότητα της βασίζεται στη φύση της: ανιδιοτελής, ακούραστη και βαθιά διδακτική.
Πώς επιδρά μία τέτοια σχέση στον ψυχισμό των παιδιών;
Για όσους είτε δεν έχουν μεγαλώσει δίπλα σε παππούδες και γιαγιάδες είτε τους έχουν χάσει, η απουσία και η απώλεια τους είναι αισθητή. Και αυτό γιατί μία τέτοια σχέση δεν είναι κάτι το τετριμμένο. Οι παππούδες μας είναι συνοδοιπόροι, στηρίγματα και μέντορες ταυτόχρονα. Για πολλούς νέους που έχουν μεγαλώσει πλάι τους, αποτελούν καταφύγιο, σε εύκολες και δύσκολες στιγμές, ένας χώρο όπου θα δεχθούν την αγκαλιά χωρίς να την ζητήσουν, όπου θα ακούσουν μία συμβουλή χωρίς να κριθούν.
Τι αποκαλύπτει η έρευνα
Έρευνες ανά τακτά χρονικά διαστήματα αποκαλύπτουν πώς οι συναναστροφή με τους παππούδες και τις γιαγιάδες μας από μικρή ηλικία συμβάλλει στην ψυχική διαμόρφωση των παιδιών. Συγκεκριμένα, έρευνα του BYU που δημοσιεύτηκε στο Journal of Research on Adolescence, παραθέτει πως παιδιά που έχουν μεγαλώσει δίπλα σε παππούδες εκδηλώνουν «φιλοκοινωνική συμπεριφορά» (prosocial behavior) νωρίτερα, ακόμη και αν έχουν εξαιρετικούς γονείς.
Ο όρος αυτός αναφέρεται στην δημιουργία ηθικών συναισθημάτων και την εργαλειοποίηση αυτών, εκείνα δηλαδή της ενσυναίσθησης, της αλληλεγγύης και της προσφοράς. Δεν πρόκειται για αντανακλαστικές αντιδράσεις, αλλά εκούσιες επιλογές που στοχεύουν στο καλό και το δίκαιο. Επομένως, η τριβή αυτή δεν είναι απλά μία καθημερινότητα, αλλά μικρές και συντονισμένες ενέργειες που διαμορφώνουν αξιακά θεμέλια.
Παρελθόν και παρόν: Η γέφυρα
Αν αναλογιστούμε τις φορές που αναζητήσαμε μία συμβουλή, καθοδήγηση, ακόμη και μία ιστορία που να φωτίσει την καθημερινότητά μας, τότε συνειδητοποιούμε την ανάγκη της ύπαρξής τους στη ζωή μας. Αυτό οφείλεται στους ίδιους, αλλά εν μέρει αφορά και τον τρόπο με τον οποίο τους αντιλαμβάνεται η νέα γενιά. Οι παππούδες και οι γιαγιάδες λειτουργούν ως συνδετικός κρίκος ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, μεταφέροντας γνώση, εμπειρίες και αξίες που έχουν συσσωρεύσει καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους.
Μέσα από αφηγήσεις, συμβουλές και καθημερινές αλληλεπιδράσεις, τα παιδιά και τα εγγόνια αντλούν πολύτιμα εφόδια για την προσωπική τους ανάπτυξη και διαμόρφωση αξιακού προσανατολισμού. Παράλληλα, οι ηλικιωμένοι νιώθουν ότι η σοφία και η εμπειρία τους αποκτούν διαχρονική σημασία, ενώ η αμφίδρομη σχέση ενισχύει τη συναισθηματική σύνδεση, την κατανόηση και την αίσθηση οικογενειακής συνέχειας.
Η επίδραση στους ίδιους
Η άλλη πτυχή αυτής της δυναμικής αφορά την επίδραση που έχουν τα ίδια τα εγγόνια στους παππούδες τους. Ίσως η πιο σημαντική προσφορά τους αφορά το τεχνολογικό κομμάτι και την βοήθεια είτε με την εξοικείωση τους είτε με την επίλυση προβλημάτων στην διαχείριση της τεχνολογίας. Παρόλα αυτά, η συνεισφορά τους άπτεται και της σωματικής τους υγείας και είναι εξαιρετικά ουσιώδης. Άλλη μία έρευνα του 2025 του Πανεπιστημίου Σιαμέν της Κίνας αποκαλύπτει σημαντικά δεδομένα σχετικά με τη πρόληψη της άνοιας στους ηλικιωμένους. Ειδικότερα, η μελέτη αποκάλυψε ότι οι παππούδες που ασχολούνταν με τα εγγόνια τους έως 40 ώρες εβδομαδιαίως, σε επίπεδο μη εντατικής φροντίδας, παρουσίαζαν 24% μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας σε σχέση με όσους δεν συμμετείχαν καθόλου στη φροντίδα τους.
Τέτοια δεδομένα επισφραγίζουν τη σημασία της ενεργούς συμμετοχής των εγγονιών στη ζωή των παππούδων τους, όχι μόνο ως μέσο ψυχικής και νοητικής ενίσχυσης για τους ηλικιωμένους, αλλά και ως τρόπου ανάπτυξης δεξιοτήτων και αξιών στα ίδια τα παιδιά. Μέσα από την αλληλεπίδραση αυτή, τα εγγόνια μαθαίνουν υπευθυνότητα, ενσυναίσθηση και κοινωνική αλληλεγγύη, ενώ παράλληλα ενισχύεται η συναισθηματική τους νοημοσύνη και η αίσθηση της προσφοράς.
Ο επίλογος
Η σχέση μεταξύ παππούδων και εγγονιών υπερβαίνει την καθημερινή συναναστροφή και τις στιγμές φροντίδας· αποτελεί έναν ζωντανό δεσμό που ενώνει γενιές και διαμορφώνει συναισθηματικές και αξιακές βάσεις. Μέσα από τις αφηγήσεις τους, τις συμβουλές και την αδιάλειπτη παρουσία τους, οι παππούδες μεταφέρουν πολύτιμη γνώση και σοφία, λειτουργώντας ως γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, ενώ ταυτόχρονα τα εγγόνια αντλούν από αυτούς τα εφόδια που θα καθορίσουν τον τρόπο που θα αντιμετωπίσουν τη ζωή.
Η σχέση αυτή δεν περιορίζεται σε απλές στιγμές αγάπης και τρυφερότητας. Εντουτοις, είναι μια διαδικασία αμοιβαίας ανάπτυξης, όπου η παρουσία των νέων αναζωογονεί τους ηλικιωμένους, ενώ η σοφία και η εμπειρία των παππούδων καθοδηγεί την ψυχική και ηθική διαμόρφωση των νέων. Στο τέλος, η αδιάκοπη αυτή σχέση γίνεται ένας σταθερός φάρος, που φωτίζει τη συνέχεια της ζωής και την αξία της οικογένειας.
Για περισσότερα άρθρα, μπορείτε να διαβάσετε στο Blog | TEDxUniversityofMacedonia
