Καλώς ήρθες στην εποχή της άμεσης συλλογικότητας, ή, όπως λέει και ο Bo Burnham, “καλώς ήρθες στο internet”. Μία εποχή όπου μπορείς να μιλήσεις με οποιονδήποτε, οποιαδήποτε στιγμή. Έχουμε παρέες, group chats, δεύτερα group chats, reactions, emojis, καρδούλες. Έχουμε τα πάντα εντός σύνδεσης εκτός από… σύνδεση.
Η μοναξιά δεν είναι αίσθηση. Είναι φαινόμενο.
Αυτό που ονομάζουμε «μελαγχολία» τα βράδια (συνήθως τα βράδια) δεν είναι προσωπική ιδιοτροπία· είναι κοινωνικό σύμπτωμα. Μία «επιδημία μοναξιάς», όπως τη χαρακτηρίζουν κοινωνιολόγοι και ψυχολόγοι. Σύμφωνα με το Boston College Magazine, μεγάλα ποσοστά ενηλίκων δηλώνουν ότι νιώθουν χρόνια μοναξιά, παρά το γεγονός ότι βρίσκονται συνεχώς «μέσα σε κόσμο». Κάτι που μας αναγκάζει να αναλογιστούμε, αν η μοναξιά έχει να κάνει με την απουσία ανθρώπων ή την απουσία συνδέσεων που πραγματικά μας αγγίζουν.
Η σύνδεση πλέον είναι ευκολότερη αλλά και ευκολότερα επιφανειακή. Ανταλλάσσουμε στιγμές χωρίς να τις μοιραζόμαστε. Βλέπουμε ζωές αντί να συμμετέχουμε σε αυτές. Και όσο περισσότερο καταναλώνουμε εικόνες «ευτυχίας», τόσο πιο βαθιά μας ρουφά η σύγκριση: «Όλοι φαίνονται ευτυχισμένοι… εγώ γιατί δεν είμαι;». Το BBC Future το περιγράφει καθαρά: μπορείς να είσαι περικυκλωμένος από ανθρώπους και ταυτόχρονα να νιώθεις αόρατος, γιατί η εγγύτητα δεν εγγυάται σύνδεση.
Λάθος διέξοδος
Μέσα σε αυτή την επιθυμία για σύνδεση ανθίζει και το φαινόμενο των parasocial σχέσεων. Μονόπλευρες «φιλίες» που καλλιεργούμε με πρόσωπα του διαδικτύου. Influencers, YouTubers, podcasters, άνθρωποι που μάς μιλούν με την οικειότητα φίλου, ενώ στην πραγματικότητα δεν μας γνωρίζουν. Ο εγκέφαλός μας δεν έχει μάθει να ξεχωρίζει την ψηφιακή οικειότητα από την αληθινή. Νιώθουμε ότι ανήκουμε, ότι μας καταλαβαίνουν, χωρίς ποτέ να υπάρξει αμοιβαιότητα.
Και κάπως έτσι, αντί να πάρουμε τηλέφωνο έναν φίλο, ανοίγουμε ένα βίντεο. Αντί να μιλήσουμε, ακούμε. Αντί να εκτεθούμε στο ρίσκο της πραγματικής σχέσης, προτιμάμε την ασφάλεια του παθητικού «μαζί». Μία βολική ψευδαίσθηση που όμως έρχεται με το δικό της κόστος: τη μοναξιά.
Αποσύνδεση, όχι απομόνωση
Ίσως, τελικά, η μοναξιά της εποχής μας να μην είναι αποτέλεσμα απομόνωσης, αλλά αποσύνδεσης. Έχουμε ξεχάσει πώς είναι να είμαστε πραγματικά παρόντες με ανθρώπους. Να γελάμε χωρίς emojis, να μοιραζόμαστε άβολες στιγμές και μυστικά, να αισθανόμαστε την σιωπηλή οικειότητα που μας δένει.
Είναι εύκολο να πιστέψουμε ότι είμαστε κοινωνικά ικανοποιημένοι απλώς επειδή έχουμε μία ομαδική συνομιλία που στέλνει διαρκώς ειδοποιήσεις. Προφανώς, δεν λέει κανείς ότι όλες οι διαδικτυακές φιλίες είναι “ψεύτικες” ή “ρηχές” (άλλωστε έχουνε κι αυτές τη χρησιμότητά τους σε μία εποχή που ο χρόνος είναι προνόμιο), απλώς, πολλές φορές, δεν προσφέρουν συναισθηματικό βάθος και δέσιμο. Κανείς δεν προτείνει την πλήρη αντικατάστασή τους, ωστόσο οι ανθρώπινες σχέσεις χρειάζονται κι αυτές φροντίδα.
Πώς χτίζουμε ξανά τις σχέσεις μας
Δεν πιστεύω ότι μπορεί να υπάρξει μία κοινή λύση για τη μοναξιά. Μπορούμε όμως με μικρά βήματα να γεφυρώσουμε την απόσταση.
- Παρατήρησε πότε πιάνεις το κινητό. Είναι από ανάγκη σύνδεσης ή απόδρασης;
- Μη δίνεις βάση στον αριθμό των συνομιλιών, αλλά στην ουσία τους.
- Δώσε χώρο στη φυσική παρουσία, ακόμη κι αν είναι σύντομη ή αραιή.
- Κάνε πιο συνειδητή χρήση του ψηφιακού κόσμου.
- Ζήτα στήριξη όταν τη χρειάζεσαι.
Κι αν όλα αυτά φαίνονται λίγο βαριά ή σκοτεινά, θυμήσου κάτι απλό: η μοναξιά δεν είναι αποτυχία. Είναι ένδειξη ότι αναζητάς σύνδεση. Κι αυτό είναι το πρώτο βήμα για να τη βρεις.
Για περισσότερα άρθρα, μπορείτε να διαβάσετε στο Blog | TEDxUniversityofMacedonia
