Η έννοια του εαυτού αποτελεί ένα από τα πιο θεμελιώδη ερωτήματα της ανθρώπινης ύπαρξης. Από την ψυχολογία μέχρι τη φιλοσοφία, διαφορετικές προσεγγίσεις προσπάθησαν να ορίσουν τι σημαίνει «εγώ» και «εαυτός», δυο έννοιες τόσο προσωπικές μα και τόσο δυσνόητες. Πέρα όμως από τους ορισμούς, το ουσιαστικό και κρίσιμο ερώτημα παραμένει: πώς σχετιζόμαστε με αυτόν τον εαυτό; Πώς τον κατανοούμε, πώς τον αντιμετωπίζουμε και – κυρίως – πώς η φροντίδα της σχέσης μας μαζί του θα βελτιώσει την ποιότητα στη καθημερινή εμπειρία της ζωής;
Η έννοια του εαυτού στην ψυχολογία
Στην ψυχολογία, ο εαυτός ορίζεται ως το σύνολο των αντιλήψεων, των σκέψεων και των συναισθημάτων που έχει ένα άτομο για τον εαυτό του. Περιλαμβάνει την αυτοεικόνα, την αυτοεκτίμηση και την αίσθηση προσωπικής ταυτότητας — το «ποιος πιστεύω ότι είμαι». Δεν πρόκειται δηλαδή για μια σταθερή ή έμφυτη οντότητα, αλλά για μια δυναμική κατασκευή που διαμορφώνεται μέσα από εμπειρίες, σχέσεις και κοινωνικά πλαίσια. Ο εαυτός, έτσι, λειτουργεί ως το εσωτερικό φίλτρο μέσα από το οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο και τη θέση μας μέσα σε αυτόν.
Η έννοια του εαυτού στη φιλοσοφία
Στη φιλοσοφία, ο εαυτός νοείται κυρίως ως το υποκείμενο της εμπειρίας — αυτό που σκέφτεται, αισθάνεται και έχει συνείδηση της ύπαρξής του. Για κάποιες φιλοσοφικές προσεγγίσεις, αποτελεί μια σταθερή ουσία· για άλλες, μια διαρκή διαδικασία χωρίς μόνιμο πυρήνα. Σε αυτή την οπτική, ο εαυτός δεν είναι κάτι που «κατέχουμε», αλλά κάτι που βιώνουμε συνεχώς. Δεν είναι αντικείμενο, αλλά εμπειρία. Είναι το «είμαι» πριν από κάθε ρόλο, ταυτότητα ή περιγραφή.
Πώς σχετιζόμαστε με τον εαυτό μας;
Ο λόγος που η έννοια του εαυτού είναι τόσο περίπλοκη είναι ότι, ενώ ο εαυτός είμαστε εμείς — θεωρούμαστε λοιπόν ένα — πολλές φορές λειτουργεί ως φωνή, ως «τρίτος» μέσα στο ίδιο μας το σώμα. Έτσι, αναπόφευκτα, δημιουργείται μια σχέση ανάμεσα στο «εγώ» και στον «εαυτό», η οποία πολύ συχνά δεν είναι ιδανική, καθώς χαρακτηρίζεται έντονα από κριτική.
Η σχέση με τον εαυτό μας εκφράζεται στον εσωτερικό μας διάλογο, στον τρόπο που στεκόμαστε απέναντι στα συναισθήματά μας, στις σκέψεις μας και στις αδυναμίες μας. Είναι ο τρόπος που μας μιλάμε όταν αποτυγχάνουμε, όταν φοβόμαστε, όταν δεν ανταποκρινόμαστε στις προσδοκίες μας. Γι’ αυτό και συχνά αυτή η σχέση δεν είναι σχέση φροντίδας, αλλά κριτικής, πίεσης και απόστασης — μια εσωτερική σύγκρουση αντί για σύνδεση.
Γιατί είναι σημαντική η σχέση μας με τον εαυτό μας;
Αυτό που συχνά ξεχνάμε είναι πως η σχέση μας με τον εαυτό μας δεν υστερεί σε σημαντικότητα από οποιαδήποτε άλλη σχέση έχουμε στη ζωή μας — θεωρείται μάλιστα ίσως η σημαντικότερη. Κι αυτό γιατί η ποιότητα της σχέσης με τον εαυτό μας επηρεάζει κάθε πτυχή της ζωής μας. Επηρεάζει τις επιλογές μας, τα όριά μας, τις σχέσεις μας με τους άλλους και τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες. Καθορίζει το αν ζούμε με εσωτερική ασφάλεια ή με μόνιμη αμφισβήτηση.
Δεν μπορούμε να έχουμε ουσιαστικές σχέσεις με τον κόσμο γύρω μας, αν η βασική μας σχέση — αυτή με τον εαυτό μας — είναι σχέση απόρριψης, σύγκρουσης ή εγκατάλειψης. Ο τρόπος που υπάρχουμε μέσα μας γίνεται ο τρόπος που υπάρχουμε και έξω. Γι’ αυτό και αυτή η σχέση χρειάζεται από εμάς έγνοια, φροντίδα και προσπάθεια.
Πώς φροντίζουμε τη σχέση μας με τον εαυτό μας;
Η φροντίδα της σχέσης με τον εαυτό δεν απαιτεί μεγάλες θεωρίες, αλλά μικρές καθημερινές στάσεις. Αρχίζει από την παρατήρηση χωρίς κριτική, από την αποδοχή των συναισθημάτων αντί της καταπίεσής τους. Από την ικανότητα να βάζουμε όρια, να αναγνωρίζουμε τις ανάγκες μας και να δημιουργούμε χώρο για σιωπή, παρουσία και εσωτερική επαφή. Η σχέση με τον εαυτό δεν «διορθώνεται» — καλλιεργείται. Και αυτή η καλλιέργεια είναι μια διαρκής διαδικασία, όχι ένας στόχος που κάποτε ολοκληρώνεται.
Στην πραγματικότητα, χρειάζεται να αρχίσουμε να βλέπουμε — ή καλύτερα, να βιώνουμε — τον εαυτό μας ως έναν δικό μας άνθρωπο· τον άνθρωπο που είναι μόνιμα δίπλα μας και ζητά από εμάς μονάχα λίγη έγνοια και αγάπη.
Για περισσότερα άρθρα, μπορείτε να διαβάσετε στο Blog | TEDxUniversityofMacedonia
https://www.pexels.com/el-gr/photo/8005866/
https://www.pexels.com/el-gr/photo/2138922/
