“Όλος ο κόσμος είναι μια σκηνή, όλοι οι άντρες και οι γυναίκες απλοί ηθοποιοί.” έγραψε κάποτε ο Shakespeare. Και αυτή ίσως είναι μια καλή εισαγωγή για να γνωρίσουμε το ψυχόδραμα. Ξεκινώντας ετυμολογικά, το ψυχόδραμα σημαίνει ψυχή εν δράσει, κάτι που το καθιστά βιωματική μέθοδο- διαδικασία και έχει τις ρίζες του στο αρχαίο ελληνικό δράμα. Ουσιαστικά αναφερόμαστε σε ένα είδος ομαδικής ψυχοθεραπείας στην οποία εντάσσεται η τέχνη του θεάτρου και χρησιμοποιούνται ως εργαλείο οι ίδιες οι εμπειρίες κάθε ανθρώπου .
Ποιος; Πού; Πότε;
Αυτός που έκανε το ψυχόδραμα κοινώς γνωστό ονομάζεται Jacob Levy Moreno και ήταν Ρομανο- Αμερικανός ψυχίατρος, ψυχοκοινωνιολόγος και εκπαιδευτικός. Στην διάρκεια της ζωής του αναγνωρίστηκε ως ένας από τους κορυφαίους κοινωνικούς επιστήμονες και υπήρξε πρωτοπόρος της ομαδικής ψυχοθεραπείας γενικότερα. Η έδρα αυτής της ανακάλυψης βρίσκεται στην Βιέννη και λαμβάνει χώρα περίπου γύρω στο 1920 ως “αυτοσχέδιο θέατρο της Βιέννης”. Το ψυχόδραμα θεωρείται συνέπεια της κοινωνιομετρίας (δηλαδή της μελέτης του δικτύου σχέσεων μιας ομάδας) η οποία αντιτέθηκε στην ψυχαναλυτική προσέγγιση του Φρόυντ. Έτσι πραγματοποιείται μια μετάβαση από την ψυχανάλυση που κυριαρχούσε τον 20ο αιώνα στο Ψυχόδραμα του 21ου αιώνα και από το ατομικό στο διαπροσωπικό επίπεδο της ψυχοθεραπείας.
Τι ακριβώς όμως είναι το ψυχόδραμα;
Είναι η δραματοποίηση ή αλλιώς θεατρική αναπαράσταση κυρίως παρελθοντικών αλλά και τωρινών, ακόμα και μελλοντικών γεγονότων της ζωής κάποιου συμπεριλαμβανομένων των συναισθημάτων, των σκέψεων και των τρόπων αντιμετώπισης αυτού. Η ζωντανή- παραστατική μορφή της θεραπείας αυτής είναι κατάλληλη για άτομα με αδυναμία λόγου κι έκφρασης μέσω αυτού. Στο έργο συμμετέχουν: ο πρωταγωνιστής που δεν είναι ηθοποιός αλλά ουσιαστικά ο άμεσα ενδιαφερόμενος της ιστορίας, ο ψυχοδραματιστής που έχει καθοδηγητικό ρόλο, τα βοηθητικά εγώ, δηλαδή τα υπόλοιπα άτομα της ιστορίας, φυσικά το κοινό και τέλος οι σκηνή.
Οι βασικοί άξονες είναι τρεις: πρώτον η κάθαρσις ( αυθεντική έκφραση συναισθημάτων και συγκινήσεων), δεύτερον, ο αυθορμητισμός που αποτελεί πηγή δημιουργικότητας και τρίτον ο ρόλος, που εκφράζει και πραγματώνει στην ουσία το Εγώ. Τρεις είναι και οι φάσεις του ψυχοδράματος: η προθέρμανση, το δραματικό παιχνίδι, και η αντίδραση κοινού. Και στις 3 φάσεις υπάρχει αλληλεπίδραση είτε αυτή ξεκινάει από τον ψυχοδραματιστή προς τον πρωταγωνιστή (1), είτε αντίθετα, είτε από τον πρωταγωνιστή προς το κοινό (2), είτε αντίθετα (3), είτε όλα ταυτόχρονα. Αυτό που συμβαίνει είναι μια καθοδήγηση προς την αυτογνωσία κάποιας συγκρουσιακής κατάστασης.
Σε ποιούς απευθύνεται και με τί σκοπό;
Το ψυχόδραμα απευθύνεται σε μια ομάδα– έναν αριθμό ατόμων που μοιράζονται είτε τις ίδιες ηλικίες είτε την ίδια ασθένεια- πρόβλημα. Στόχο έχει να απελευθερώσει τα άτομα από στερεοτυπικές συμπεριφορές, να τα απομακρύνει από παθητικές στάσεις και να ενσωματώσει λέξεις και συναισθήματα στις πράξεις τους. Μέσω αυτού αναπτύσσεται θετική-συνεργατική σχέση καθενός με τον εαυτό του και δίνεται αξία στην αναδυόμενη εμπειρία του.
Θεωρητικές βάσεις και τεχνικές. Το ψυχόδραμα βασίζεται στην θεωρία των ρόλων, την οικογενειακή θεωρία, την συστημική θεωρία και την δυναμική των ομάδων. Χρησιμοποιούνται οι εξής τεχνικές:
- Μέθοδος σωσία (double) συνήθως όταν υπάρχει αποδιοργανωμένη αντίληψη του πρωταγωνιστή, πχ. στην περίπτωση ψυχώσεων καθώς τον βοηθάει να καταλάβει τον εαυτό του , πώς λειτουργεί και πώς νιώθει.
- Μέθοδος καθρέφτη (mirroring) που αποτελεί την αναπαράσταση κάποιου μετά από παρατήρηση της εκδραμάτισης ενός γεγονότος και οδηγεί στην διαπίστωση προβληματικών συμπεριφορών και μηνυμάτων που δεν έχουν γίνει αντιληπτά αλλά και βοηθάει στη σύνδεση με άλλα άτομα.
- Αντιστροφή ρόλου (role reversal) πραγματοποιείται όταν δύο άτομα που βρίσκονται σε σύγκρουση αντιστρέφουν τους ρόλους τους καθώς δραματοποιούν μια κατάσταση. Σε σύγκρουση έρχονται οι συμπληρωματικοί με τους αλληλοεξαρτώμενους ρόλους κυρίως λόγω επιθυμίας για ενότητα (πχ. γονέας-παιδί)
Οι συναντήσεις του ψυχοδράματος συνήθως κρατάνε 2-3 ώρες με συχνότητα 1-2 φορές την εβδομάδα.
Για περισσότερα άρθρα σχετικά με τον Πολιτισμό, μπορείτε να τα διαβάσατε στο παρακάτω link: Πολιτισμός | TEDxUniversityofMacedonia
